Vào ngày 18/10/2026 tại Hà Nội, Bộ trưởng Bộ Công Thương Việt Nam Lê Mạnh Hùng cùng đại diện các quốc gia thành viên Hiệp hội Mậu dịch Tự do Châu Âu (EFTA) đã chính thức ký kết Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EFTA (VEFTA). Lễ ký kết diễn ra dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, cùng sự tham dự của Tổng thống Thụy Sĩ Guy Parmelin, Thủ tướng Liechtenstein Brigitte Haas, Bộ trưởng Ngoại giao Iceland Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir và Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao Na Uy Astrid Bergmål. Sự kiện này khép lại tiến trình đàm phán kéo dài suốt 14 năm, tạo ra khuôn khổ hợp tác kinh tế mới giữa Việt Nam và nhóm quốc gia hàng đầu về đổi mới sáng tạo.
Dấu mốc sau 14 năm và phạm vi cam kết toàn diện
Khối EFTA được thành lập từ năm 1960, bao gồm bốn quốc gia: Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein. Theo ghi nhận từ VnExpress và VnEconomy, VEFTA là một trong những hiệp định có thời gian đàm phán dài nhất của Việt Nam, phản ánh mức độ sâu rộng và toàn diện của các nội dung thỏa thuận.
Hiệp định bao quát nhiều lĩnh vực trọng yếu, bao gồm:
- Thương mại hàng hóa: Cắt giảm thuế quan, xử lý các rào cản kỹ thuật trong thương mại, các biện pháp kiểm dịch động thực vật, thủ tục hải quan và phòng vệ thương mại.
- Thương mại dịch vụ và đầu tư: Thiết lập môi trường pháp lý minh bạch, ổn định cho hoạt động cung ứng dịch vụ và dòng vốn đầu tư trực tiếp.
- Các quy tắc chuyên sâu khác: Sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ, chính sách cạnh tranh, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, cơ chế giải quyết tranh chấp, cũng như cam kết gắn kết giữa thương mại và phát triển bền vững.
Cơ cấu thương mại bổ trợ và tiềm năng dòng vốn chất lượng cao
Theo báo VietnamPlus, kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và các nước EFTA duy trì mức bình quân gần 2 tỷ USD mỗi năm. Riêng với Thụy Sĩ, quan hệ kinh tế ghi nhận sự bứt phá đáng kể khi thương mại song phương trong năm 2025 tăng gần 20% so với năm trước đó, đạt xấp xỉ 3,5 tỷ USD.
Cơ cấu xuất nhập khẩu giữa hai bên mang tính bổ trợ rõ nét thay vì cạnh tranh trực tiếp:
- Hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang EFTA: Các mặt hàng chủ lực bao gồm thủy sản, giày dép, dệt may, máy móc thiết bị, cùng linh kiện và thiết bị điện tử.
- Hàng hóa EFTA cung cấp cho Việt Nam: Tập trung vào máy móc, thiết bị công nghiệp, hóa chất, dược phẩm và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất.
Về phương diện đầu tư, tính đến cuối năm 2025, Thụy Sĩ đã có 234 dự án tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký vượt 2,4 tỷ USD; Na Uy sở hữu 62 dự án với quy mô hơn 201 triệu USD. Nhiều tập đoàn lớn thuộc EFTA đã vận hành hiệu quả tại Việt Nam trong các ngành chế biến, chế tạo, thực phẩm, dược phẩm, năng lượng và công nghệ. Thời gian tới, các nhà đầu tư EFTA tiếp tục lên kế hoạch triển khai các dự án quy mô lớn trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo, công nghệ cao, logistics và cơ khí chính xác.
Bốn định hướng hợp tác phát triển công nghiệp và chuỗi cung ứng
Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thụy Sĩ - Việt Nam 2026, Tổng thống Thụy Sĩ Guy Parmelin khẳng định hiệp định là cam kết chiến lược giúp tăng cường tính ổn định pháp lý, cải thiện khả năng tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu còn nhiều biến động. Về phía Việt Nam, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh thành công của hiệp định sẽ được định lượng bằng các dự án cụ thể, hoạt động chuyển giao công nghệ và năng lực chuỗi cung ứng được nâng cấp.
Bộ Công Thương Việt Nam đã đề xuất bốn ưu tiên trọng tâm để hiện thực hóa các lợi ích này:
- Công nghiệp chế biến, chế tạo và chuỗi cung ứng: Chú trọng cơ khí chính xác, tự động hóa, công nghiệp hỗ trợ và công nghệ sản xuất tiên tiến nhằm nâng cao năng lực cho nhà cung ứng trong nước.
- Chuyển dịch năng lượng và tăng trưởng xanh: Tăng cường hợp tác phát triển lưới điện thông minh, hiệu quả năng lượng, công nghệ xanh, mô hình khu công nghiệp sinh thái và kinh tế tuần hoàn.
- Đổi mới sáng tạo và công nghệ số: Đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật trong kinh tế số, chăm sóc sức khỏe, khoa học đời sống và năng lực nghiên cứu phát triển (R&D).
- Phát triển nguồn nhân lực: Nâng cao chất lượng lao động và giáo dục nghề nghiệp, trong đó định hướng tham khảo mô hình đào tạo nghề song hành của Thụy Sĩ để bám sát nhu cầu doanh nghiệp.
Ý nghĩa với doanh nghiệp
Việc ký kết VEFTA mang lại giá trị chiến lược rõ rệt cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đang chọn Việt Nam làm trung tâm sản xuất xuất khẩu:
- Tiếp cận thị trường giá trị cao: Doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam có thêm hành lang thuế quan ưu đãi để đưa hàng hóa chất lượng cao vào các nền kinh tế có thu nhập hàng đầu châu Âu.
- Tiếp cận công nghệ và nguyên liệu đầu vào: Các rào cản thương mại được gỡ bỏ giúp nhà sản xuất tại Việt Nam dễ dàng nhập khẩu máy móc hiện đại, hóa chất, thiết bị công nghiệp và dược phẩm từ châu Âu nhằm nâng cao giá trị gia tăng nội địa.
- Định vị theo tiêu chuẩn bền vững: Thỏa thuận đặt ra các chuẩn mực về sở hữu trí tuệ, môi trường và phát triển bền vững, tạo động lực thúc đẩy các doanh nghiệp chuyển dịch mô hình sản xuất sang hướng phát thải thấp và kinh tế tuần hoàn để đáp ứng yêu cầu chuỗi cung ứng toàn cầu.
Để tận dụng tối đa lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do mới, SUNINCON sẵn sàng đồng hành cùng các nhà đầu tư quốc tế thông qua các dịch vụ nghiên cứu thị trường, khảo sát khu công nghiệp và tư vấn chuỗi cung ứng tại Việt Nam.
Nguồn tham khảo
- VnExpress International
- VietnamPlus
- VnEconomy
