Theo đưa tin từ VnEconomy, Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 378/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật Phát triển đô thị. Nghị định này thiết lập hệ thống tiêu chuẩn cụ thể về hạ tầng, dân số, quy mô diện tích đất đai, an ninh cũng như quản lý dữ liệu số đối với việc phát triển các khu kinh tế đặc biệt và khu thương mại tự do. Văn bản pháp lý mới tạo nên một khung chính sách toàn diện cho các mô hình kinh tế trọng điểm tại Việt Nam.
Khung tiêu chí chặt chẽ đối với khu kinh tế đặc biệt
Căn cứ theo Nghị định số 378/2026/NĐ-CP, một xã, phường hoặc đơn vị hành chính đặc biệt có thể được xem xét công nhận là khu kinh tế đặc biệt khi đáp ứng đủ các tiêu chuẩn quy định tại Điều 43 của Luật Phát triển đô thị. Các yêu cầu bắt buộc được phân bổ theo ba nhóm nội dung trọng tâm:
Vị trí chiến lược và liên kết quy hoạch: Khu vực được đề xuất phải có vị trí phù hợp với các định hướng phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia, đồng thời đóng góp thiết thực cho quốc phòng và an ninh. Địa bàn này cần nằm trong phạm vi một tỉnh hoặc thành phố trực thuộc trung ương được xác định là cực tăng trưởng hoặc vùng kinh tế động lực quốc gia; hoặc là cực tăng trưởng vùng, trung tâm kinh tế, vùng phát triển trọng điểm theo quy hoạch vùng. Ngoài ra, quy hoạch cấp tỉnh hoặc thành phố cũng phải xác định nơi đây là cực tăng trưởng, hạt nhân của vùng kinh tế trọng điểm, trung tâm kinh tế hoặc khu kinh tế ven biển, gắn liền với bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.
Hạ tầng giao thông quốc tế: Khu vực phải có sân bay quốc tế hoặc cảng biển thuộc phân loại đặc biệt hoặc cảng biển Loại I.
Không gian địa lý và quy mô phát triển: Địa bàn cần có không gian địa lý tương đối độc lập, dễ quản lý, sở hữu quy mô dân số và quỹ đất lớn. Các khu vực đủ điều kiện bao gồm đơn vị hành chính đặc biệt, xã đảo, hoặc nơi có tối thiểu 50% ranh giới hành chính là đường bờ biển, hoặc tối thiểu 50% ranh giới tự nhiên giáp ranh là sông, hồ hoặc rừng phòng hộ. Về mặt quy mô, khu vực phải có dân số tối thiểu 50.000 người và diện tích tự nhiên từ 500 km2 trở lên.
Quy định phát triển và vận hành khu thương mại tự do
Song song với khu kinh tế đặc biệt, Nghị định số 378/2026/NĐ-CP cũng ban hành các tiêu chí và điều kiện cụ thể để thành lập khu thương mại tự do. Các khu vực được lựa chọn phải sở hữu vị trí địa lý thuận tiện nhằm thúc đẩy thương mại quốc tế, logistics và các hoạt động kinh tế liên quan, đồng thời phải có quy mô diện tích tối thiểu 1.000 ha.
Đối với trường hợp khu thương mại tự do được bố trí thành nhiều phân khu riêng lẻ và không liền kề nhau, quy định yêu cầu phải bảo đảm sự kết nối đồng bộ về hạ tầng, song song với việc áp dụng cơ chế quản lý và vận hành thống nhất.
Bên cạnh đó, việc lập đề án thành lập khu thương mại tự do phải chứng minh được tính hiệu quả kinh tế - xã hội cũng như hiệu quả sử dụng đất đai. Nghị định nhấn mạnh khu thương mại tự do phải có sự kết nối và tương hỗ chặt chẽ với hệ thống khu kinh tế, khu công nghiệp, trung tâm logistics và các khu chức năng hiện hữu lân cận, nhằm bảo đảm khả năng tích hợp hiệu quả vào mạng lưới công nghiệp sẵn có.
Trên thực tế, mô hình khu thương mại tự do đang thu hút sự chú ý tại nhiều địa phương, tiêu biểu như các định hướng đề xuất tại Thành phố Hồ Chí Minh, kế hoạch thành lập tại Hải Phòng, hay dự án gắn với Sân bay quốc tế Gia Bình tại Bắc Ninh.
Ý nghĩa với doanh nghiệp
Khung pháp lý từ Nghị định số 378/2026/NĐ-CP mang lại nhiều định hướng giá trị cho các nhà đầu tư nước ngoài đang cân nhắc thiết lập cơ sở sản xuất và chuỗi cung ứng:
Minh bạch hóa tiêu chí chọn địa điểm: Các điều kiện rõ ràng về quy mô diện tích (tối thiểu 500 km2 đối với khu kinh tế đặc biệt và 1.000 ha đối với khu thương mại tự do) cùng yêu cầu hiện diện sân bay quốc tế hoặc cảng biển lớn giúp doanh nghiệp có thước đo cụ thể khi đánh giá các vị trí đầu tư dài hạn.
Đồng bộ hóa vận hành chuỗi logistics: Yêu cầu liên kết giữa khu thương mại tự do với các khu công nghiệp và trung tâm logistics hiện có tạo điều kiện cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu tối ưu mạng lưới vận chuyển và luân chuyển nguyên vật liệu.
Đón đầu các khu vực trọng điểm: Việc các địa phương như Hải Phòng, Thành phố Hồ Chí Minh và Bắc Ninh chủ động triển khai kế hoạch lập khu thương mại tự do mở ra cơ hội sớm cho nhà đầu tư tiếp cận quỹ đất và hạ tầng tại các cực tăng trưởng lớn.
SUNINCON hỗ trợ các nhà đầu tư quốc tế thông qua các giải pháp Nghiên cứu thị trường, Khảo sát khu công nghiệp và tư vấn Chuỗi cung ứng, giúp doanh nghiệp đánh giá chính xác các khu vực phát triển mới và xây dựng kế hoạch đầu tư phù hợp tại Việt Nam.
